Rapport gebruik ERM-uitvoeringsrichtlijnen

Op maandag 8 september organiseerden we samen met de Stichting ERM een bijeenkomst over het toepassen van de ERM-uitvoeringsrichtlijnen. Aanleiding was het verkennend onderzoek van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed naar het gebruik van deze uitvoeringsrichtlijnen in de dagelijkse praktijk van organisaties met de status Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud (POM). Het onderzoek is inmiddels gepubliceerd.

Tijdens de bijeenkomst stond centraal hoe POM-organisaties de uitvoeringsrichtlijnen toepassen bij restauraties en onderhoudswerkzaamheden. De richtlijnen worden breed gewaardeerd: ze bevorderen vakmanschap en geven een duidelijke kwaliteitsimpuls.

Tegelijkertijd kwamen verschillende aandachtspunten naar voren. Zo blijkt dat de richtlijnen niet altijd volledig aansluiten bij de dynamiek van de dagelijkse praktijk en dat interpretaties soms verschillen tussen POM-organisaties, ERM en de Inspectie. Ook speelt het probleem dat kennis vaak bij externe partijen ligt en onvoldoende binnen de eigen organisatie wordt geborgd. Voor kleinere POM’s, waar soms maar één bouwkundige werkzaam is, vormt het vastleggen van alle stappen binnen een restauratieproject een grote uitdaging.

Daarnaast werd het belang van goed opdrachtgeverschap besproken. Er is behoefte aan een handreiking die de rol van de opdrachtgever versterkt, zonder een te dwingend karakter, zodat POM-organisaties hun verantwoordelijkheid kunnen nemen en de kwaliteit van restauraties kunnen bewaken. Tegelijkertijd werken sommige POM’s graag met lokale bedrijven, ook als deze niet gecertificeerd zijn, vanwege de korte lijnen en beschikbaarheid. De krapte op de arbeidsmarkt, gecombineerd met het beperkte onderwijs in restauratietechnieken, legt extra druk op de organisaties. Ook werd de complexiteit en omvang van de richtlijnen besproken: ze worden soms als uitgebreid en lastig toegankelijk ervaren, terwijl organisaties er wel op worden beoordeeld door de Inspectie.

De bijeenkomst benadrukte dat POM-organisaties, als professionele opdrachtgevers, de richtlijnen niet alleen moeten kennen, maar ook actief moeten toepassen. De praktijk is echter complex en voortdurend in beweging; het vraagt blijvende aandacht om kennis binnen de organisatie te borgen en met beperkte capaciteit effectief te blijven werken.

Goed opdrachtgeverschap is niet vanzelfsprekend, ook voor particuliere eigenaren, terwijl POM-organisaties door hun status een voorsprong hebben, mits zij deskundige partners hebben die het proces soepel en transparant begeleiden.

De belangrijkste conclusies uit het inspectierapport sluiten hierbij goed aan. De Inspectie constateert dat POM-organisaties in de praktijk grotendeels werken volgens de uitvoeringsrichtlijnen, maar dat toepassing en vooral vastlegging beter kunnen. Te vaak ligt de verantwoordelijkheid voor kwaliteit vooral bij uitvoerende partijen, terwijl juist de opdrachtgever hierin een sleutelrol heeft. De Inspectie roept POM’s daarom op hun rol als professionele opdrachtgever explicieter te pakken: structureel verwijzen naar URL’s in documenten, waardestellend onderzoek als basis gebruiken en de eigen processen beter vastleggen. Dit versterkt zowel de positie van de organisatie als de kwaliteit van het onderhoud en behoud van monumenten.

Stichting ERM blijft zich inspannen om de richtlijnen zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de praktijk.

Het volledige rapport “Uitvoeringsrichtlijnen voor monumenten in de praktijk” (september 2025) is te downloaden via de website van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed.