Afgelopen donderdag 9 april was de prachtige kerk DE DUIF in Amsterdam het decor voor onze bijeenkomst 'Nalatenschappen en schenkingen in de erfgoedsector'. Samen met de Museumvereniging mochten we een volle zaal verwelkomen met een mooie mix van professionals uit de monumenten- en museumwereld.
De middag werd geopend door NMo-directeur Koos de Looff, die het groeiende belang van particuliere bijdragen benadrukte. In een tijd waarin publieke middelen onder druk staan, vormen nalatenschappen en schenkingen een steeds belangrijkere pijler onder de financiering en continuïteit van erfgoedorganisaties.
Breder perspectief op geven en nalaten
Andrea de Roos (Goede Doelen Nederland) plaatste het thema in een bredere maatschappelijke context. Zij ging in op trends in filantropie en nalatenschappen, waaronder de toenemende bereidheid van particulieren om maatschappelijke doelen op te nemen in hun testament. Tegelijkertijd benadrukte zij dat vertrouwen, zichtbaarheid en een heldere positionering essentieel zijn om als organisatie in beeld te komen bij potentiële erflaters. Erfgoedinstellingen hebben daarbij een sterk verhaal, maar benutten dit nog niet altijd optimaal.
Juridische zorgvuldigheid en rol van estate planning
Marieke Görtemöller (EPN – Vereniging van Estate Planners in het Notariaat) belichtte de juridische kant van nalatenschappen. Zij gaf inzicht in hoe testamenten tot stand komen en welke rol notarissen en estate planners hierin spelen. Belangrijke aandachtspunten zijn transparantie, zorgvuldigheid en het tijdig aangaan van het gesprek met (potentiële) gevers.
Een specifiek advies dat tijdens de middag naar voren kwam, is het belang van de considerans in het testament. Door een overweging op te nemen waarin de erflater expliciet uitlegt waarom hij of zij iets wil nalaten aan een specifiek goed doel, wordt de motivatie achter de schenking vastgelegd. Dit biedt niet alleen emotionele waarde voor nabestaanden, maar zorgt ook voor juridische en contextuele helderheid over de laatste wil.
Financiële en fiscale dimensie
Jan van het Hof (InsingerGilissen) ging vervolgens in op de financiële aspecten. Hij besprak hoe nalatenschappen en schenkingen passen binnen bredere vermogens- en estate planning en welke fiscale regelingen daarbij een rol spelen. Zijn bijdrage maakte duidelijk dat er kansen liggen in een nauwere samenwerking tussen erfgoedinstellingen en financiële adviseurs, zodat potentiële donateurs beter begeleid kunnen worden bij hun keuzes.
Van theorie naar praktijk: ervaringen uit het veld
In het afsluitende panelgesprek deelden Corrie Oerlemans van Museum Belvedère, Petra van Soest van Museumpark Orientalis, Arjen Simons van Brabants Landschap en Michiel van der Burght van Stadsherstel Amsterdam hun ervaringen. Uit het gesprek kwam naar voren dat succes begint bij langdurige relatieopbouw en emotionele verbondenheid.
Een cruciale praktische les voor de instellingen zelf is het controleren van de eigen statuten. Het is essentieel dat een organisatie vooraf scherp heeft wat er in de statuten staat over het aanvaarden van nalatenschappen en schenkingen. Hiermee wordt voorkomen dat een instelling onverhoopt een gift niet kan of mag accepteren door juridische beperkingen in de eigen regelgeving.
Belangrijke tips
• Overweeg een considerans in het testament. Het verwoordt de persoonlijke afweging van iemand om te schenken of na te laten aan je organisatie en voorkomt daarmee onduidelijkheid bij erfgenamen. Ook geeft het instellingen een kans om helder te krijgen waarom de erflater iets wil nalaten aan jouw organisatie.
• Check tijdig de statuten. Zorg dat de regels omtrent schenkingen en nalatenschappen up-to-date zijn, zodat elke bijdrage conform de doelstellingen kan worden ingezet.
• Nalatenschappen kunnen complex zijn door familieverhoudingen; dit vraagt om integriteit en een duidelijke interne structuur.
Toekomstbestendige erfgoedsector
De bijeenkomst maakte duidelijk dat nalatenschappen en schenkingen grote kansen bieden, mits deze professioneel en strategisch worden benaderd. Met een dankwoord aan alle sprekers en aanwezigen werd de middag afgesloten. De gedeelde ambitie was helder: het versterken van de erfgoedsector door duurzame particuliere betrokkenheid.
