De Friese horizon is ondenkbaar zonder de karakteristieke contouren van middeleeuwse kerken, een erfgoed dat Atze Jan de Vries als directeur van de stichting Alde Fryske Tsjerken met passie bewaakt. In een gesprek zet hij uiteen hoe deze gebouwen niet alleen historische monumenten zijn, maar het kloppend hart vormen van de Friese identiteit en het landschap. Voor de stichting is het behoud van deze "Nederlandse schatten" een voortdurende uitdaging die vraagt om een fragiel evenwicht tussen subsidies, fondsen en de onmisbare steun van particuliere gevers.
Financiële noodzaak en maatschappelijk draagvlak
De stichting bevindt zich in een tijdperk waarin de afhankelijkheid van particuliere giften toeneemt. "De trend is dat er minder subsidies binnenkomen en dat je meer afhankelijk wordt van particuliere giften en fondsen," legt De Vries uit. De baten van de organisatie fluctueren sterk; waar het totale inkomen in het jaar ervoor nog 1,7 miljoen euro bedroeg, was dit in 2024 gedaald naar 1.153.000 euro. Van dit bedrag is ongeveer 104.000 euro afkomstig van donateurs. "Het is best wel een substantieel onderdeel van ons totale inkomen," zegt hij, "en eigenlijk onmisbaar, want wij zijn geen bedrijf, we zijn een stichting".
Toch is de waarde van donateurs niet louter financieel; het gaat ook om het creëren van maatschappelijk draagvlak. "Het is beslist allebei," aldus de directeur. Hoewel de stichting in het verleden meer dan 6.000 donateurs had, is dit aantal inmiddels teruggelopen naar circa 3.650. De Vries ziet hierin een duidelijke uitdaging: "Er zit vergrijzing in. Misschien is het ook zo dat mensen zich minder snel dan vroeger ergens langdurig gaan committeren".
Strategie voor de toekomst: de juiste doelgroep
Hoewel de huidige donateursgroep overwegend ouder is, ziet De Vries dit als een strategische kans. De stichting richt zich bewust niet op jongeren via kanalen zoals TikTok. "Waarom zouden wij mikken op de achttienplusser? De focus ligt op de vijftig- en zestigplussers die wat hebben opgebouwd in hun leven. "Als die achttienplusser zich op vijftigjarige leeftijd gaat interesseren voor die kerken, is het voor ons helemaal prima".
Om deze doelgroep te bereiken, zet de stichting in op oude en nieuwe media. Met een nieuwe reclamespot wordt ingespeeld op trots: "We laten zien: dit is Friesland, dit zijn de dorpen, de steden en de kerken. Wij houden ze Fries, ook al zijn onze kerken natuurlijk ook Nederlandse monumenten". De nominatie voor “It Gouden Pompeblêd” (het Gouden Pompenblad) door Omrop Fryslân is daarbij een mooie opsteker. "Ik hoop maar dat als we winnen, dat het pompenblad ook echt van goud is," grapt De Vries, "dan kunnen we het meteen laten omsmelten en in de organisatie steken".
Binding met de 'Friezen om Utens'
De aantrekkingskracht van de kerken reikt tot ver over de grens, mede dankzij de 'Friezen om Utens'. "Friezen die elders op de wereld zijn gaan wonen, voelen vaak een sterke band," legt De Vries uit. Hij ziet grote kansen in de digitale verspreiding van hun boodschap. "Als er ergens een rijke Canadees s'avonds het journaal van Omrop Fryslân bekijkt en ons filmpje tegenkomt, en denkt: 'Wauw, dat zet ik in mijn testament', dan zijn wij echt tevreden".
Transparantie en beleving
Een cruciale factor in het behouden van steun is transparantie. "We vertellen precies wat we doen," benadrukt De Vries. Specifieke acties kunnen zeer effectief zijn, zoals de inzamelingsactie voor de kerk in Buitenpost die een "dramatisch slecht toilet en dito keuken" had. "Mensen konden tijdens een donateursdag zelf ervaren hoe belabberd het was. ". De actie leverde uiteindelijk 14.500 euro op van de donateurs.
De persoonlijke band met de achterban is de basis van zo’n succes. Tijdens het 55-jarig jubileum werden trouwe leden die al sinds 1970 lid zijn, als VIP's ontvangen. De Vries vertelt trots over een brief van een van hen: "Deze meneer schreef dat hij in al die 55 jaar alleen maar een jaarlijks luttel bedrag hoefde over te maken, en dan zo getrakteerd werd. Hij schreef: 'Ik pieker er niet over om het donateurschap op te zeggen'".
Een erfgoed voor iedereen
Hoewel de kerken stokoud zijn — de oudste dateren uit de twaalfde eeuw en hebben "de laatste vikingen nog net zien vertrekken" — is de missie van de stichting actueler dan ooit. Velen geven niet uit religieuze overtuiging, maar vanwege de culturele, maatschappelijke en landschappelijke waarde. "De kerken bepalen de identiteit van het landschap," besluit De Vries. "Dankzij het landschap weet je waar je bent en waar je hoort, en zo weet je misschien ook een beetje wie je zelf bent".
Webinar: Effectief fondsen werven
Op donderdag 21 mei organiseren wij een webinar met expert Aron Zomer (Aves Marketing). Gratis voor leden en NMo-partners. Werkzaam bij een museum of monumentenorganisatie? Mail naar events@nmo.nl voor deelname.
