Molens zijn misschien wel het meest iconische erfgoed van Nederland. Maar zonder mensen staan ze stil. Bij de Rijnlandse Molenstichting draait alles om vrijwilligers – letterlijk. In gesprek met voorzitter Kees Wassenaar over het belang van die vrijwilligers, de uitdagingen bij het werven van nieuwe gezichten, en wat zij doen om mensen te binden.
Molens draaien op vrijwilligers
De Rijnlandse Molenstichting werkt uitsluitend met vrijwilligers. Geen betaalde krachten, geen vaste medewerkers. "Alles", zegt Wassenaar resoluut als ik vraag wat vrijwilligers betekenen voor het voortbestaan van de stichting. Ongeveer honderd vrijwilligers zetten zich in voor deze organisatie– de meesten als molenaar, maar ook bestuursleden en technische vrijwilligers. Niemand ontvangt daarvoor een vaste vergoeding. Bestuursleden krijgen geen honorarium, molenaars evenmin. Alleen gemaakte kosten – zoals bijvoorbeeld een gasfles voor de verwarming op een molen midden in het weiland – worden vergoed. "Het zijn vooral hobbyisten", legt Wassenaar uit. "Mensen hebben de kans om op een prachtige, rustige plek te genieten. Voor sommigen is het een zomerhuis, terwijl de molen draait."
Waarom worden mensen vrijwilliger?
De motivatie is helder: een hart voor de molen. Op de tweede plaats komt de locatie en de rust. "Het is echt een hobby", zegt Wassenaar. Problemen met het functioneren van vrijwilligers komen nauwelijks voor. Iedereen is gediplomeerd via de gildecursus of de eigen molenaarsopleiding van de stichting. Als iemand niet past, wordt dat al in het opleidingstraject duidelijk.
De grootste uitdaging: werven van nieuwe gezichten
Qua molenaars heeft de stichting voorlopig voldoende mensen. De uitdaging zit vooral in het aantrekken van technische vrijwilligers en bestuursleden. "Bestuurslid zijn vraagt meer van mensen dan ze soms in eerste instantie begrijpen", zegt Wassenaar. "Je moet het even meemaken om een goed beeld te krijgen." Daarnaast speelt vergrijzing een rol. Gepensioneerden hebben tegenwoordig meer vrijetijdsbestedingen – oppassen op kleinkinderen, fietsen, de boot – waardoor de beschikbare tijd onder druk staat. De stichting heeft zich daarom bij het werven van nieuwe bestuursleden meer gericht op het aantrekken van jongere mensen. "De jongste bestuurder durf ik niet te zeggen hoe oud hij is, maar op basis van zijn leeftijd kan hij in ieder geval nog genoeg jaren mee." Ook is hij verheugd dat er meer interesse is van vrouwen om zich als vrijwilliger in te zetten voor de stichting, zowel in het molenaarschap als in bestuursfuncties.
Tips voor het werven van nieuwe vrijwilligers
Hoe pakt de Rijnlandse Molenstichting het aan? “Vooral mond-op-mondreclame is belangrijk”, geeft Wassenaar aan. “Jongeren die geïnteresseerd zijn, mogen op afspraak met de molenaar komen helpen met kleine klusjes. Zo groeien ze langzaam in, tot het moment dat ze hun diploma kunnen halen”. Daarnaast zet de stichting in op attenties richting de vrijwilligers, zoals een jaarlijks etentje om hen in de watten te leggen. En ook zijn er eerder advertenties, lokale radio en persberichten ingezet. Maar dat levert eigenlijk weinig respons op. Daarom hoopt Wassenaar op nieuwe handvatten via het training Expeditie Nieuw Gezichten, die NMo in samenwerking met de Stichting OPEN, Erfgoed Brabant en MOOI Noord-Holland dit najaar aanbiedt.
Organisch contact werkt het best
Wat ten slott opvalt: de stichting voert geen formele gesprekken over wensen en verwachtingen met de vrijwilligers. Het contact verloopt organisch. "We spreken elkaar regelmatig en dan komen eventuele wensen automatisch ter sprake. Iedereen beseft dat we voor hetzelfde belang staan en hetzelfde warme hart voor de molens hebben." Die laagdrempelige aanpak werkt prima, aldus Wassenaar. Voor organisaties die worstelen met vrijwilligersbeleid is dat misschien wel de belangrijkste les: ken je mensen, geef ze de ruimte om te doen waar ze goed in zijn, en zorg dat de passie voor het erfgoed voorop staat.
De Nationale Monumentenorganisatie (NMo) biedt op 23 september (Den Bosch) en 6 oktober (Naarden-Vesting) de training Expeditie Nieuwe Gezichten aan in samenwerking met de Stichting OPEN, Erfgoed Brabant en MOOI Noord-Holland. De focus daarbij ligt op het werven van nieuwe vrijwilligers in de monumentenzorg. De trainingen zijn bedoeld voor professionals in de erfgoedsector die zich bezighouden met vrijwilliger. Interesse? Aanmelden kan via events@nmo.nl.
