Hoe zorg je ervoor dat de verhalen van je museum of monument niet alleen worden verteld, maar ook daadwerkelijk mensen bereiken, raken en in beweging brengen? En hoe kunnen data helpen om daarin betere keuzes te maken?
Tijdens de bijeenkomst Verhalen met impact, georganiseerd door de aanjagers van het museumnetwerk Marketing & Communicatie van de Museumvereniging en de Nationale Monumentenorganisatie (NMo), stonden deze vragen centraal.
Communicatieprofessionals uit de museum- en erfgoedsector gingen met elkaar in gesprek over de kracht van verhalen, het belang van een goede publieksbenadering en de mogelijkheden die data bieden om communicatie effectiever te maken.
De belangrijkste conclusie van de ochtend: een goed verhaal begint niet bij wat je als organisatie wilt vertellen, maar bij de vraag wat je publiek wil weten, voelen, ervaren of ontdekken. Data kunnen helpen om dat beter te begrijpen. Maar uiteindelijk blijft het verhaal mensenwerk.

Het data-goud dat voor je voeten ligt
Myriam Bruijne van NogMyr Consultancy opende de bijeenkomst en nam de deelnemers mee in de mogelijkheden die data bieden in het bereiken van je doelgroep. Haar boodschap: musea en monumentenorganisaties verzamelen vaak al veel meer gegevens dan ze denken. De kunst is om die informatie niet alleen te verzamelen, maar vooral met elkaar te verbinden en er de juiste vragen aan te stellen.
Denk bijvoorbeeld aan gegevens uit ticketing en online verkoop, postcodegegevens, publieksonderzoek, de Museummonitor, NPS-scores, kassadata, ticketsoorten en het gebruik van audiogidsen. Ook scaninformatie kan inzicht geven in het gedrag van bezoekers.
Toch kijken veel organisaties vooral terug: hoeveel bezoekers hebben we gehad, wat was de omzet en hoe werd het bezoek gewaardeerd? Volgens Bruijne ligt de grootste winst in de volgende stap: begrijpen waarom iets gebeurt en vervolgens voorspellen wat er gaat gebeuren.
Ze onderscheidde vijf niveaus van datavolwassenheid:
1. Beschrijvend: wat is er gebeurd?
2. Diagnostisch: waarom is het gebeurd?
3. Voorspellend: wat gaat er gebeuren?
4. Bijsturend: wat moeten we doen?
5. Zelflerend: hoe kunnen we met behulp van AI en machine learning processen automatisch optimaliseren?
De meeste instellingen bevinden zich nog vooral in de eerste twee fasen. Juist door de stap naar voorspellen en bijsturen te zetten, kunnen data helpen om communicatie, publieksbenadering en bedrijfsvoering gerichter in te zetten.
Kijk naar het totaal, niet naar één cijfer
Een belangrijk aandachtspunt is dat cijfers op zichzelf niet altijd het hele verhaal vertellen. Bruijne benadrukte dat je verschillende gegevensbronnen naast elkaar moet leggen.
Ze illustreerde dit met een voorbeeld van een instelling die op basis van publieksonderzoek de indruk had dat het publiek sterk vergrijsde: ruim 70 procent van de bezoekers was 55 jaar of ouder. Uit de ticketinggegevens bleek echter dat ruim 15 procent van het bezoek uit schoolgroepen bestond. Deze groep was niet meegenomen in het publieksonderzoek. De analyse gaf dus maar een gedeeltelijk beeld van het daadwerkelijke publiek.
Volgens Bruijne moeten organisaties daarom steeds drie invalshoeken met elkaar verbinden:
• Bezoekers: wie komt er, welk gedrag vertonen bezoekers en sluit ons aanbod aan bij hun behoeften?
• Tevredenheid en waardering: hoe ervaren bezoekers hun bezoek en wat vertellen bijvoorbeeld reviews, NPS en publieksonderzoek?
• Omzet: wat leveren de verschillende bezoekersstromen en activiteiten op, bijvoorbeeld via entree, educatie, horeca en retail?
Pas wanneer deze gegevens in samenhang worden bekeken, ontstaat een beter beeld van wat er binnen een organisatie gebeurt en waar mogelijkheden liggen.
Van terugkijken naar vooruit kijken
Data kunnen bovendien helpen om vooruit te plannen. Door verkoopgegevens, ticketsoorten, groepsbezoek, schoolvakanties, feestdagen, openingstijden en evenementen in de omgeving te combineren, kunnen organisaties een prognose maken van het verwachte bezoekersaantal.
Dat biedt mogelijkheden om personeel en inkoop beter af te stemmen op de verwachte drukte en om het aanbod en de communicatie daarop aan te passen. Ook kan het helpen om juist in rustigere perioden gericht bezoekers te trekken.
De belangrijkste voorwaarde is dat data niet het werk worden van één afdeling of alleen op tafel komen wanneer er iets verantwoord moet worden. Datagedreven werken vraagt om een organisatiebrede aanpak, waarbij ook directie en andere afdelingen betrokken zijn en inzichten met elkaar worden gedeeld.


Echte verhalen raken mensen
Koos de Wilt, conceptontwikkelaar, maker en verhalenverteller, hield na de presentatie van Myriam een pleidooi voor échte verhalen. Wat maakt dat een verhaal mensen aanspreekt en blijft hangen? Volgens De Wilt is het belangrijk om niet het monument, de collectie of de organisatie centraal te stellen, maar de mensen en hun belevingswereld.
Een verhaal wordt interessant wanneer het persoonlijk en menselijk is, aansluit bij de wereld van de ontvanger en iets nieuws vertelt. Het moet bovendien nieuwsgierig maken en liefst ook tastbaar zijn. Mensen willen niet alleen iets leren over een monument of museum, maar ook iets beleven, hun wereld vergroten, genieten of zich ergens mee verbonden voelen.
Dat vraagt om een andere manier van communiceren. Niet vanuit de gedachte dat een organisatie veel te vertellen heeft, maar vanuit de vraag waarom iemand daar eigenlijk belangstelling voor zou hebben. Oftewel: verplaats je in de lezer of bezoeker en neem diens leefwereld serieus.
De Wilt liet verschillende voorbeelden zien. Zo wist het Rijksmuseum met een familiemaand in samenwerking met Donald Duck een nieuw publiek aan te spreken: 60 procent van de bezoekende gezinnen was niet eerder met kinderen in het Rijksmuseum geweest. De sleutel tot dit succes was dat het museum aansloot bij een merk en een belevingswereld die kinderen al kenden, zonder de inhoud van het museum te versimpelen.
Ook Museum Tot Zover wist met de campagne Het mooiste over de dood een gevoelig onderwerp persoonlijk en bespreekbaar te maken. Niet het museum of de tentoonstelling stond centraal, maar de mensen op straat, die werden uitgenodigd hun eigen verhaal te delen.
De voorbeelden laten zien dat een goed verhaal niet per se ingewikkeld of groots hoeft te zijn. Het moet vooral oprecht zijn en aansluiten bij wat mensen bezighoudt.
Een belangrijke valkuil is dat culturele organisaties vooral vertellen wat ze zelf interessant of belangrijk vinden.Daarmee loop je het risico dat je een verhaal maakt dat vooral binnen de eigen sector aanslaat. Veel clicks betekenen bovendien niet automatisch dat je ook daadwerkelijk mensen bereikt of tot actie aanzet.
Wat betekent dit voor de praktijk?
In het panelgesprek, gemodereerd door Simchá van Helden (Textielmuseum) en Loïs Geerlings (Museum Kranenburgh) met Lotte Laan van Science Museum NEMO, Steffi van den Berg van het Rijksmuseum en Jorg Houtermans van het Textielmuseum werd verder ingegaan op de vraag hoe musea en monumentenorganisaties hun verhalen en data in de praktijk met elkaar kunnen verbinden. Daarbij kwamen verschillende ontwikkelingen, dilemma’s en concrete mogelijkheden aan bod.

1. Houd rekening met de invloed van AI en chatbots
Een ontwikkeling waar communicatieprofessionals steeds meer rekening mee moeten houden, is de invloed van AI-chatbots op het websiteverkeer.
Steeds vaker krijgen mensen antwoord op hun vragen via een chatbot of AI-zoekomgeving, zonder dat ze doorklikken naar de website van een museum of erfgoedorganisatie. Dat kan betekenen dat het aantal websitebezoeken verandert, terwijl de informatie van de organisatie wel degelijk wordt geraadpleegd.
Het is daarom belangrijk om niet uitsluitend naar bezoekersaantallen op de eigen website te kijken, maar ook na te denken over de vindbaarheid en herkenbaarheid van je informatie in AI-omgevingen.
Zorg voor betrouwbare, actuele en goed gestructureerde informatie en blijf volgen hoe mensen je organisatie vinden. Ook de manier waarop je succes meet, kan hierdoor veranderen: niet alleen websitebezoek, maar ook bereik, betrokkenheid en daadwerkelijke conversie zijn relevant.
2. Een goede bezoekerservaring vraagt ook om spreiding
Meer bezoekers trekken is niet automatisch hetzelfde als meer tevreden bezoekers. Bij grote drukte kan de waardering van een museumbezoek juist afnemen. Lange wachtrijen, volle zalen en weinig ruimte om iets rustig te bekijken, doen afbreuk aan de ervaring.
Het werken met timeslots kan op drukke dagen een oplossing bieden. Door bezoekers meer over de dag te spreiden, houd je beter grip op de bezoekersstromen en kun je de kwaliteit van het bezoek bewaken.
Dit vraagt wel om een integrale aanpak: marketing, ticketing, publieksbegeleiding en de inzet van medewerkers moeten goed op elkaar aansluiten.
3. Verdiep je in de belevingswereld van je doelgroep
Hoe bereik je mensen die niet vanzelfsprekend geïnteresseerd zijn in een museum of monument? En hoe weet je wat hen aanspreekt?
Een van de deelnemers noemde hierbij de zogenoemde Bert en Ernie-theorie als mogelijke manier om naar verschillende behoeften en manieren van informatieverwerking te kijken. Daarbij staat Bert model voor de meer rationele, bedachtzame benadering: behoefte aan feiten, structuur en duidelijkheid. Ernie vertegenwoordigt juist de meer intuïtieve en emotionele kant: nieuwsgierigheid, enthousiasme, beleving en verrassing.
Het is een vereenvoudigd denkmodel, maar kan helpen om communicatie vanuit verschillende invalshoeken te bekijken. Bied je alleen feiten en achtergrondinformatie, of prikkel je ook de nieuwsgierigheid en emotie? Een combinatie van beide kan helpen om een verhaal voor meer mensen aantrekkelijk te maken.
Een andere suggestie was om bij het beter begrijpen van doelgroepen gebruik te maken van de expertise van een neuropsycholoog. Die kan helpen inzicht te krijgen in hoe mensen informatie verwerken, welke behoeften en drijfveren een rol spelen en waarom bepaalde boodschappen wel of niet aanslaan.
De belangrijkste les: ga niet alleen af op aannames over je publiek, maar probeer daadwerkelijk te begrijpen wat mensen beweegt.
4. Vertel het hele verhaal, ook als dat ongemakkelijk is
Een ander belangrijk gesprekspunt was de vraag hoe organisaties omgaan met verhalen die minder goed uitkomen. Wat doe je als er een ongemakkelijke geschiedenis is, een pijnlijke kwestie speelt of er iets is misgegaan?
De boodschap uit het panel was helder: wees open en vertel het hele verhaal. Probeer ongemakkelijke onderwerpen niet weg te stoppen of te verzwijgen. Mensen komen er vroeg of laat toch achter. Wanneer een organisatie informatie achterhoudt, kan dat juist leiden tot imagoschade en verlies van vertrouwen.
Juist door eerlijk te zijn, ook over de ingewikkelde of minder fraaie kanten van je geschiedenis, laat je zien dat je als organisatie betrouwbaar bent. Dat betekent niet dat je alles zonder context hoeft te presenteren, maar wel dat je bereid bent verschillende perspectieven te laten zien en moeilijke vragen niet uit de weg gaat. Authenticiteit betekent immers ook dat je niet alleen de mooie verhalen vertelt.

Tot slot: van zenden naar luisteren
De verschillende bijdragen en het panelgesprek kwamen uiteindelijk samen in één belangrijke les: effectieve communicatie begint met luisteren.
Data helpen om je publiek beter te begrijpen, maar cijfers alleen zijn niet voldoende. Je moet weten wie je bereikt, wie je misschien mist en wat mensen daadwerkelijk beweegt. Vervolgens kun je bepalen welk verhaal daarbij past, via welk middel en op welk moment.
Daarbij blijft het gevaar van zenden voortdurend op de loer liggen: vertellen wat wij als organisatie belangrijk vinden, in plaats van aansluiten bij wat het publiek wil weten, ervaren of ontdekken.
Voor musea en monumentenorganisaties ligt hier een mooie uitdaging. Hun verhalen zijn vaak bijzonder en waardevol, maar de kunst is om die betekenis ook voor anderen voelbaar en relevant te maken.
Vertel dus niet alleen waarom jouw monument of museum bijzonder is. Laat vooral zien waarom het voor iemand anders de moeite waard is om het te ontdekken. En vertel daarbij het hele verhaal.
Na afloop van het inhoudelijke deel was er gelegenheid om na te praten en kennis met elkaar te maken tijdens een gezamenlijke lunch.